واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی (HPV): راهنمای کامل تزریق، دوزها و عوارض

واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی واکسن نوترکیب ساخت MSD (مرک) است که در برابر ۹ نوع ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایمنی ایجاد می‌کند. این واکسن از ابتلا به ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان دهانه رحم، فرج، واژن و مقعد و همچنین زگیل تناسلی ناشی از این تیپ‌ها پیشگیری می‌کند. در این مقاله توضیح می‌دهیم واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی چیست، چه کسانی باید آن را بزنند، برنامه دوزها چگونه است، چه عوارضی دارد و چه نکاتی را باید پیش از تزریق به پزشک بگویید.

واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی چیست؟

گارداسیل نام تجاری واکسن HPV شرکت MSD است و عدد ۹ نشان می‌دهد این نسخه ۹ تیپ ویروس را پوشش می‌دهد: تیپ‌های ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸. تیپ‌های ۶ و ۱۱ عامل بیشتر زگیل‌های تناسلی‌اند و تیپ‌های پرخطر مانند ۱۶ و ۱۸ بیشترین سهم را در سرطان دهانه رحم دارند. طبق اطلاعات رسمی تولیدکننده، هر دوز ۰٫۵ میلی‌لیتر است و در سرنگ آماده مصرف عرضه می‌شود؛ بسته‌ای که در عکس‌های این مقاله می‌بینید همین سرنگ تکی است و روی آن عبارت «Refrigerate» (نگهداری در یخچال) نوشته شده است.

این واکسن از ذرات شبه‌ویروسی ساخته شده که از پروتئین L1 پوسته ویروس به دست می‌آیند. این ذرات هیچ ماده ژنتیکی (DNA) ویروسی ندارند و بنابراین نمی‌توانند بیماری ایجاد کنند. واکسن روی یک ماده کمکی بر پایه آلومینیوم قرار دارد تا پاسخ ایمنی قوی‌تر شود.

واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی چگونه کار می‌کند؟

بدن پس از تزریق، با ذرات L1 مواجه می‌شود و آنتی‌بادی‌هایی علیه هر ۹ تیپ می‌سازد. اگر بعدها با ویروس واقعی تماس پیدا کنید، این آنتی‌بادی‌ها از ورود و تکثیر ویروس جلوگیری می‌کنند. چون واکسن «پیشگیرانه» است، بهترین اثر را زمانی دارد که پیش از تماس با ویروس (پیش از شروع فعالیت جنسی) تزریق شود.

مهم است بدانید این واکسن عفونت یا ضایعه‌ای را که از قبل وجود دارد درمان نمی‌کند و جای غربالگری منظم (مثل آزمایش پاپ‌اسمیر یا تست HPV) را نمی‌گیرد. تیپ‌هایی که در واکسن نیستند هم همچنان می‌توانند خطر ایجاد کنند.

نظر تخصصی داروساز؛ دکتر هنگامه سلیمانی
«رایج‌ترین اشتباه این است که فکر می‌کنند یک تزریق کافی است یا بعد از واکسن دیگر نیازی به آزمایش پاپ‌اسمیر نیست. دوزها را طبق برنامه کامل کنید و تاریخ هر تزریق را یادداشت کنید. واکسن را حتماً در زنجیره سرد و در یخچال نگه دارید و از داروخانه معتبر بخرید. اگر پس از تزریق کهیر، تنگی نفس یا ورم صورت پیدا کردید، همان لحظه به اورژانس مراجعه کنید.»

جدول مشخصات دارویی واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی برای چه کسانی است؟

بر اساس اطلاعات رسمی، این واکسن از ۹ سالگی برای پیشگیری از این بیماری‌ها به کار می‌رود:

• ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان دهانه رحم، فرج، واژن و مقعد ناشی از تیپ‌های واکسن.
• زگیل تناسلی ناشی از تیپ‌های ۶ و ۱۱.

بنابراین هم دختران و هم پسران را در بر می‌گیرد. بیشتر برنامه‌های ملی واکسیناسیون، سنین ۹ تا ۱۴ سال را هدف قرار می‌دهند، چون در این سن پاسخ ایمنی قوی‌تر است و با دوز کمتر هم محافظت خوبی ایجاد می‌شود. افراد بزرگ‌تر هم می‌توانند واکسن بزنند؛ پزشک بر اساس سن و سابقه، تصمیم می‌گیرد. اگر قبلاً واکسن ۴ ظرفیتی (گارداسیل) یا ۲ ظرفیتی دریافت کرده‌اید، درباره تکمیل با نوع ۹ ظرفیتی با پزشک مشورت کنید؛ طبق SmPC کسانی که سه دوز واکسن ۴ ظرفیتی گرفته‌اند می‌توانند سه دوز گارداسیل ۹ هم دریافت کنند.

چه کسانی باید با پزشک مشورت کنند؟

افراد دارای ضعف سیستم ایمنی (مثلاً مصرف‌کنندگان داروهای سرکوب‌کننده ایمنی)، بیماران مبتلا به کاهش پلاکت یا اختلال انعقادی، افراد دارای تب شدید و بیماری حاد و زنان باردار حتماً باید پیش از تزریق به پزشک اطلاع بدهند.

برنامه دوزها و فاصله تزریق واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

این بخش آموزشی است و برنامه نهایی را پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین می‌کند. طبق اطلاعات رسمی تولیدکننده:

• سن ۹ تا ۱۴ سال: دو دوز، دوز اول و دوز دوم ۶ تا ۱۲ ماه بعد. اگر فاصله دو دوز کمتر از ۵ ماه باشد، یک دوز سوم لازم می‌شود. روش جایگزین، سه دوز در زمان‌های صفر، ۲ و ۶ ماه است.
• سن ۱۵ سال و بالاتر: سه دوز در زمان‌های صفر، ۲ و ۶ ماه.
• هر سه دوز باید ظرف یک سال تزریق شوند.
• دوز یادآور (بوستر) تاکنون ضروری نشان داده نشده است.
• کارایی و ایمنی زیر ۹ سال ثابت نشده است.

اگر نوبت یک دوز از دست رفت، لازم نیست برنامه از اول شروع شود؛ هر چه زودتر دوز بعدی را تزریق کنید و برنامه را با پزشک تنظیم کنید. دوزها را همواره با همان نوع واکسن کامل کنید، زیرا قابل‌تعویض بودن با واکسن‌های HPV دیگر بررسی نشده است.

آموزش گام‌به‌گام تزریق واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

1. واکسن را از داروخانه معتبر و در زنجیره سرد با کیسه یخ و عایق دریافت کنید و هرچه سریع‌تر به یخچال برسانید.
2. تاریخ انقضا، سالم بودن سرنگ و مهر جعبه را بررسی کنید.
3. پیش از تزریق، سابقه حساسیت، بیماری و داروهایتان را به پزشک یا پرستار بگویید.
4. واکسن را از یخچال خارج کنید و طبق دستور تولیدکننده هرچه زودتر استفاده کنید.
5. تزریق فقط داخل عضله و معمولاً در بازو یا ران انجام می‌شود، نه زیر پوست و نه داخل رگ.
6. پس از تزریق حدود ۱۵ دقیقه در مرکز بمانید، چون غش پس از واکسن ممکن است رخ دهد.
7. تاریخ تزریق و موعد دوز بعدی را در کارت واکسن یادداشت کنید.
8. در صورت تب یا درد در محل تزریق، طبق نظر پزشک اقدام کنید.

نگهداری و زنجیره سرد

واکسن باید در یخچال بین ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری شود و هرگز منجمد نشود. در بسته اصلی بماند تا از نور محافظت شود. داده‌های پایداری نشان می‌دهد که تغییرات کوتاه دما تحمل می‌شود، اما برای اطمینان همیشه واکسنی که ساعت‌ها خارج از یخچال بوده را به داروساز نشان بدهید و بدون نظر او تزریق نکنید. اگر واکسن یخ زده یا دمای آن نامشخص است، از آن استفاده نکنید.

منع مصرف و احتیاط‌های حیاتی واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

عوارض جانبی واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

عوارض شایع

طبق اطلاعات رسمی، درد، تورم و قرمزی در محل تزریق و سردرد بسیار شایع‌اند. سرگیجه، تهوع، تب، خستگی، خارش و کبودی محل تزریق نسبتاً شایع هستند. این عوارض معمولاً طی چند روز بهبود می‌یابند.

عوارض کمتر شایع و نادر

تورم غدد لنفاوی، استفراغ، کهیر، درد مفاصل و عضلات، لرز، احساس کسالت و غش کمتر دیده می‌شود. واکنش آلرژیک نادر است و آنافیلاکسی بسیار نادر گزارش شده است. در گزارش‌های پس از عرضه واکسن ۴ ظرفیتی، موارد بسیار نادری مثل عفونت بافت نرم، کاهش پلاکت، سندرم گیلن‌باره و التهاب مغز و نخاع ثبت شده است که فراوانی آن‌ها مشخص نیست و ارتباط علّی آن‌ها قطعی نشده.

در موارد زیر فوراً با پزشک یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

• ورم صورت، لب یا گلو یا تنگی نفس.
• کهیر منتشر و سرگیجه شدید یا غش.
• ضعف عضلانی پیشرونده یا بی‌حسی که بالا می‌رود.
• تب بسیار شدید یا تشنج.
• تورم، قرمزی و درد شدید و رو به افزایش محل تزریق.

تداخلات واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

• واکسن را می‌توان همراه واکسن یادآور دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه و فلج اطفال تزریق کرد، بدون کاهش مهم در پاسخ ایمنی؛ مکان تزریق باید متفاوت باشد.
• داروهای ضدبارداری هورمونی روی پاسخ واکسن اثری نداشته‌اند.
• ایمنی تزریق در فاصله ۳ ماه پس از ایمونوگلوبولین یا فراورده خونی بررسی نشده است؛ این مورد را به پزشک اطلاع بدهید.
• داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی (مثل کورتون‌های دوز بالا یا شیمی‌درمانی) می‌توانند پاسخ را کمتر کنند.

پیش از واکسیناسیون، فهرست داروهایتان را به پزشک یا داروساز نشان بدهید.

بارداری، شیردهی و باروری

بارداری

اطلاعات موجود نگرانی مشخصی نشان نمی‌دهد، ولی داده‌ها برای توصیه مصرف در بارداری کافی نیست. به همین دلیل توصیه می‌شود تزریق تا پایان بارداری به تعویق بیفتد. اگر در فاصله دوزها باردار شدید، دوزهای باقی‌مانده را به بعد از زایمان موکول و پزشک را مطلع کنید.

شیردهی

طبق اطلاعات رسمی، تزریق در دوران شیردهی مانعی ندارد.

باروری

داده‌ای درباره اثر بر باروری انسان وجود ندارد و مطالعات حیوانی آسیبی نشان نداده است.

رانندگی و فعالیت پس از تزریق

اثر این واکسن بر توان رانندگی ناچیز است. ولی اگر پس از تزریق سرگیجه یا حس غش داشتید، تا برطرف شدن آن رانندگی نکنید. بیشتر افراد همان روز به کارهای عادی برمی‌گردند. ورزش سنگین در ۲۴ ساعت اول ضروری نیست؛ برای کم کردن درد محل تزریق، بازو را حرکت بدهید.

مدت اثر واکسن

پیگیری‌های بلندمدت ادامه دارد. طبق داده‌های تولیدکننده، آنتی‌بادی‌ها دست‌کم ۵ سال در زنان ۱۶ تا ۲۶ ساله و دست‌کم ۱۰ سال در دختران و پسران ۹ تا ۱۵ ساله باقی ماند. مدت اثر برنامه دو دوزی هنوز کامل مشخص نیست و نیاز به دوز یادآور اثبات نشده است.

مقایسه واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی با واکسن‌های ۴ ظرفیتی و ۲ ظرفیتی

واکسن ۲ ظرفیتی تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ را پوشش می‌دهد و واکسن ۴ ظرفیتی تیپ‌های ۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸ را. نسخه ۹ ظرفیتی پنج تیپ پرخطر دیگر (۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸) را هم اضافه می‌کند و دامنه محافظت بیشتری دارد. انتخاب بین واکسن‌ها بر اساس موجودی، سن و نظر پزشک است و اگر شروع واکسیناسیون با یک نوع انجام شده، تکمیل آن با نوع دیگر را حتماً با پزشک مطرح کنید.

ویروس HPV و بیماری‌های مرتبط با آن

ویروس پاپیلومای انسانی یکی از شایع‌ترین ویروس‌های منتقل‌شونده از راه تماس جنسی است و بیشتر افراد فعال از نظر جنسی دست‌کم یک بار در زندگی با آن روبه‌رو می‌شوند. در بیشتر موارد بدن عفونت را خودش پاک می‌کند و نشانه‌ای ایجاد نمی‌شود. اما در بعضی افراد، عفونت با تیپ‌های پرخطر سال‌ها باقی می‌ماند و سلول‌ها را به‌تدریج دچار تغییرات پیش‌سرطانی می‌کند. تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ مسئول بیشتر موارد سرطان دهانه رحم هستند.

تیپ‌های کم‌خطر مانند ۶ و ۱۱ سرطان ایجاد نمی‌کنند، ولی زگیل تناسلی می‌سازند که دردسرساز و عودکننده است. آنچه ارزش واکسن را بالا می‌برد این است که بیماری را پیش از شروع پیشگیری می‌کند، نه اینکه پس از آسیب به سراغ آن برود. هیچ درمان اختصاصی ضدویروسی برای عفونت HPV وجود ندارد و درمان‌ها روی ضایعات تمرکز دارند.

غربالگری پس از واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

حتی پس از تکمیل دوزها، غربالگری منظم دهانه رحم لازم است. دلیلش این است که واکسن همه تیپ‌های پرخطر را پوشش نمی‌دهد و تأثیر آن روی عفونت‌هایی که پیش از واکسن ایجاد شده‌اند کاری ندارد. فاصله آزمایش‌ها را متخصص زنان بر اساس سن و سابقه شما تعیین می‌کند. اگر قاعدگی نامنظم، خونریزی بعد از رابطه جنسی یا ترشح غیرمعمول دارید، منتظر موعد معمول نشوید و زودتر مراجعه کنید.

باورهای رایج درباره واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

«واکسن فقط برای دختران است»

این واکسن برای هر دو جنس تأیید شده است. مردان هم به زگیل تناسلی و سرطان‌های مقعد مبتلا می‌شوند و واکسن از آن‌ها محافظت می‌کند.

«واکسن باعث ناباروری می‌شود»

در مطالعات حیوانی آسیبی به باروری دیده نشده و تولیدکننده هم به این مورد اشاره‌ای نکرده است. داده‌های اختصاصی انسانی کم است، ولی شواهد معتبری که ناباروری را به این واکسن نسبت دهد، در منبع رسمی ذکر نشده است.

«بعد از واکسن دیگر نیازی به معاینه نیست»

درست نیست. واکسن بخشی از پیشگیری است و غربالگری بخش دیگر.

«اگر ازدواج کرده‌ام فایده ندارد»

میزان فایده در فرد دارای سابقه تماس کمتر است، ولی هنوز ممکن است در برابر تیپ‌هایی که با آن‌ها مواجه نشده‌اید، محافظت ایجاد کند. تصمیم را پزشک بر اساس سن و سابقه شما می‌گیرد.

«واکسن عفونت فعال را درمان می‌کند»

خیر. واکسن اثر درمانی ندارد و فقط پیشگیرانه است.

چه زمانی برای واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی به پزشک مراجعه کنیم؟

پیش از اولین تزریق، اگر سابقه واکنش آلرژیک به واکسن، بیماری خونریزی‌دهنده، نقص ایمنی، تب یا بارداری دارید، با پزشک مشورت کنید. پس از تزریق هم اگر تورم محل تزریق شدید شد، تب بالا ماند، کهیر زد یا علائم عصبی غیرعادی پیدا کردید، مراجعه کنید. برای دوزهای بعدی، همان پزشک یا مرکزی را انتخاب کنید که کارت واکسن شما را دارد تا برنامه از دست نرود.

واکسن گارداسیل ایرانی؟ نام تجاری را بررسی کنید

یکی از پرسش‌های پرتکرار این است که «واکسن گارداسیل ایرانی چند ظرفیتی است؟». گارداسیل نام تجاری ثبت‌شده شرکت MSD است و هر بسته‌ای که با این نام عرضه می‌شود باید ساخت این شرکت باشد. اگر بسته‌ای را با عنوان «گارداسیل ایرانی» به شما پیشنهاد کردند، نام سازنده، شماره ساخت و مجوز را روی بسته بخوانید و از داروساز بپرسید. در منابع رسمی که بررسی شد، اطلاعاتی درباره واکسن ایرانی با نام واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی پیدا نکردم؛ واکسن‌های HPV دیگر، محصولات جداگانه‌ای هستند و دوز و تیپ‌هایشان با این واکسن یکی نیست.

قیمت و خرید واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی در داروخانه

قیمت واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی به نرخ ارز، موجودی و شرایط عرضه وابسته است و مرتب تغییر می‌کند؛ بنابراین در این مقاله عدد ثابتی نمی‌نویسیم. اگر قصد خرید واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی را دارید، چون این واکسن حساس به دماست، فقط از داروخانه معتبری که زنجیره سرد را رعایت می‌کند تهیه کنید. برای اطلاع از قیمت روز و موجودی در داروخانه، درخواست خود را در صفحه ثبت درخواست خانه دارو ثبت کنید. هنگام تحویل، پلمب جعبه، تاریخ انقضا، شماره ساخت و عبارت «Refrigerate» روی بسته را بررسی کنید و از خرید واکسن بدون مدرک یا خارج از یخچال خودداری کنید. تحت پوشش بیمه بودن واکسن را هم از شرکت بیمه خود جویا شوید.

نکات تزریق واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی برای نوجوانان

برای نوجوانان، بهتر است تزریق با حضور یکی از والدین انجام شود. ترس از سوزن و غش پس از واکسن در این سنین شایع‌تر است، به همین دلیل نشستن حین تزریق و ماندن حدود ۱۵ دقیقه پس از آن اهمیت دارد. پیش از تزریق، فرد باید صبحانه یا غذای سبک خورده باشد و آب کافی نوشیده باشد. توضیح ساده دلیل واکسن به نوجوان کمک می‌کند آرام‌تر باشد و برنامه دوم را هم جدی بگیرد.

اگر نوجوان بیماری مزمنی مانند آسم، دیابت یا صرع دارد، مصرف داروهای همیشگی را قطع نکنید و پزشک را از بیماری آگاه کنید. بیماری مزمن کنترل‌شده معمولاً مانع واکسن نیست، ولی پزشک باید تأیید کند.

واکسن گارداسیل داروخانه؛ چه چیزهایی را باید بپرسید؟

هنگام تهیه واکسن گارداسیل داروخانه این پرسش‌ها را از داروساز بپرسید: واکسن در چه دمایی نگهداری شده است؟ تاریخ انقضا چیست؟ بسته اصلی است یا بازشده؟ چگونه تا محل تزریق منتقل می‌شود؟ بهتر است واکسن را زمانی تهیه کنید که نوبت تزریق مشخص است تا مدت خارج بودن از یخچال کوتاه بماند. اگر پزشک شما واکسن را در مطب یا مرکز واکسیناسیون تهیه می‌کند، همان‌جا از رعایت زنجیره سرد پرس‌وجو کنید.

هنگام بررسی قیمت واکسن گارداسیل ۹ ظرفیتی، مقایسه نرخ‌ها بدون در نظر گرفتن شرایط نگهداری گمراه‌کننده است. واکسنی که ارزان‌تر ارائه شود اما در شرایط نامناسب نگهداری شده باشد، ممکن است اثر خود را از دست بدهد. پیش از خرید واکسن گارداسیل ۹ ظرفیتی از داروساز بپرسید چه تضمینی برای اصالت و سلامت بسته وجود دارد.

پرسش‌های متداول درباره واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی

۱. واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی را در چه سنی بزنیم؟

از ۹ سالگی. بهترین زمان پیش از شروع فعالیت جنسی است، ولی افراد بزرگ‌تر هم با نظر پزشک می‌توانند واکسن بزنند.

۲. آیا پسرها هم باید واکسن بزنند؟

بله. این واکسن از زگیل تناسلی و ضایعات مقعدی در پسران هم پیشگیری می‌کند.

۳. چند دوز لازم است؟

در ۹ تا ۱۴ سالگی معمولاً دو دوز و از ۱۵ سالگی سه دوز.

۴. اگر دوز دوم دیر شد چه کنم؟

برنامه از اول شروع نمی‌شود؛ دوز بعدی را هرچه زودتر تزریق کنید و برنامه را با پزشک تنظیم کنید.

۵. آیا واکسن عوارض جدی دارد؟

بیشتر عوارض خفیف و گذراست. واکنش‌های جدی بسیار نادرند.

۶. آیا بعد از واکسن آزمایش پاپ‌اسمیر لازم است؟

بله. واکسن جای غربالگری را نمی‌گیرد.

۷. آیا واکسن به باروری آسیب می‌زند؟

شواهدی از آسیب به باروری وجود ندارد، ولی داده‌های انسانی محدود است.

۸. اگر واکسن زده‌ام و HPV مثبت شدم چه کنم؟

واکسن ۹ تیپ را پوشش می‌دهد و ممکن است عفونت از تیپی دیگر یا پیش از واکسن باشد. نتیجه را با پزشک بررسی کنید.

۹. واکسن گارداسیل را در بارداری بزنم؟

توصیه نمی‌شود و بهتر است پس از زایمان انجام شود.

۱۰. واکسن گارداسیل را چطور نگه دارم؟

در یخچال ۲ تا ۸ درجه، بدون انجماد، در جعبه اصلی.

چگونه برای تزریق آماده شویم؟

کارت واکسن، فهرست داروها و سابقه حساسیت‌ها را همراه ببرید. در روز تزریق غذا بخورید و از کم‌آبی بپرهیزید تا احتمال غش کم شود. از تزریق هم‌زمان در دو مکان نزدیک بپرهیزید و برای دوز بعدی نوبت بگیرید.

منابع علمی و نتیجه‌گیری

• خلاصه مشخصات دارو (SmPC) Gardasil 9، emc

واکسن گارداسیل 9 ظرفیتی یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از سرطان‌های مرتبط با HPV و زگیل تناسلی است، به شرط اینکه دوزها کامل شود، واکسن در زنجیره سرد بماند و غربالگری منظم هم ادامه یابد. تصمیم درباره زمان و سن تزریق را با پزشک بگیرید.